Satı Kadın

– Türkiye’nin İlk Kadın Muhtarı, İlk Kadın Milletvekillerinden Biri: Satı Kadın
– Ankara Kazan Köyü’nden Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Uzanan Yolculuk
– Kadın Hakları ve Toplumsal Adaletin Güçlü Savunucusu
– Cumhuriyet’in İlk Kadın Sesi, Ankara’nın Öncü Kadını
– Yerel Yönetimden TBMM’ye Uzanan Cesur ve Öncü Bir Kadın Lider

Türkiye’nin ilk kadın milletvekillerinden ve Cumhuriyet’in erken döneminde kadınların yerel yönetimde ve yasama organında temsilinde öncü bir isim olan Satı Kadın, 1890 yılında Ankara’nın Kazan köyünde doğdu. Babası Kara Mehmet Efendi, annesi Emine Hanım’dır. Genç yaşta babasının vefatı üzerine köyde babasından kalan mirası korumak için zorbalarla mücadele ederek köy halkı arasında cesareti ve kararlılığıyla Satı Ağa olarak anılmaya başlandı.

Balkan Harbi sırasında gırtlağından yaralanmış bir asker olan Halil Çırpanoğlu ile evlendi ve beş çocuk annesi oldu. Satı Kadın, bu sorumlulukların yanında İstiklâl Harbi’nde orduya malzeme yetiştirerek, köyünün refahı ve ulusun bağımsızlığı için özveriyle çalıştı. Harf İnkılabı’nın ardından açılan Millet Mektepleri’nde okuma yazma öğrenerek, kendi gelişimini sürdürürken köydeki eğitim hareketlerine de öncülük etti.

26 Ekim 1933’te kadınlara köy muhtarı olma hakkı verilmesinin ardından Kazan köyü muhtarlık seçimlerini kazanarak Türkiye’nin ilk kadın muhtarlarından biri oldu. Yerel yönetimdeki bu öncülüğü, köylülerin hayatına dokunan altyapı, eğitim ve sosyal hizmet projeleriyle taçlandı.

1934’te Kızılcahamam’a giderken Halkavun Nahiyesi’nde Mustafa Kemal Atatürk ile karşılaştı. Atatürk, Satı Kadın’ın cesaretini, kararlılığını ve liderlik potansiyelini fark ederek onu TBMM seçimlerinde aday olmaya teşvik etti. Atatürk, Satı Kadın’ı işaret ederek “İşte mebus olacak kadın” demiş ve onun hem köyünü hem de Cumhuriyet’in kadın önderliğini temsil edeceğine inandığını göstermiştir. Bu karşılaşma, Satı Kadın’ın Cumhuriyet’in kadın temsilindeki öncü rolünü perçinlemiş ve onu Türkiye’nin ilk kadın milletvekillerinden biri olarak meclise taşıyan önemli bir dönüm noktası olmuştur.

Atatürk’ün desteğiyle 8 Şubat 1935’te TBMM V. Dönem Ankara milletvekili olarak seçilen Satı Kadın, dönemin ilk kadın milletvekilleri arasında yer aldı. Mecliste köylülere modern tarım araç ve gereçlerinin ulaştırılmasını, köylere yol, su, sağlık ve eğitim hizmetlerinin yaygınlaştırılmasını sağladı. Halkevleri çalışmalarını destekleyerek kültür ve eğitim faaliyetlerini köylere taşıdı. Evli çiftlerin boşanmasının çocuklar üzerindeki olumsuz etkilerini gündeme getirerek aile bütünlüğünü savundu. Ankara’da görev süresince köy evinde yaşamını sürdürerek halkla iç içe bir temsil anlayışı ortaya koydu; köylülerinin sorunlarına doğrudan çözüm bulmayı sürdürdü.

Milletvekilliği görevini tamamladıktan sonra Kahramankazan’a dönen Satı Kadın, yaşamı boyunca köylülerinin yanında yer aldı, onların yaşamlarına dokundu ve Türkiye’de kadınların liderlik kapasitesini en güçlü şekilde gösteren örneklerden biri olarak tarih sahnesinde yerini aldı. 21 Mart 1956’da vefat eden Satı Kadın, Kahramankazan’da anıt mezara defnedildi; evi ise restore edilerek müze haline getirildi ve kuşaklara ilham vermeye devam ediyor.

Satı Kadın, cesareti, kararlılığı ve özverisiyle Ankara’nın ve Türkiye’nin kadın hareketinin hafızasında derin bir iz bıraktı. Köyden meclise uzanan bu cesur yolculuğu, kadınların yerel yönetimlerden ulusal kurumlara kadar her alanda neler başarabileceğini gösteren somut bir örnektir. 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nde, Satı Kadın gibi öncü ve ilham veren kadınları hatırlamak, emeği ve gücüyle toplumu dönüştüren tüm kadınları kutlamanın en anlamlı yoludur.