Ord. Prof. Dr. Cahit Arf
(11 Ekim 1910, Selanik – 26 Aralık 1997, İstanbul)
Türk Matematikçi, Bilim İnsanı ve TÜBİTAK E. Bilim Kolu Başkanı.
· Matematiği bir meslek dalı olarak değil, bir yaşam tarzı olarak gören bilim insanı..
· “Matematik de resim, müzik ve heykel gibi bir sanattır” diyerek matematiğin sanatsal yönünü vurgulayan deha..
11 Ekim 1910 tarihinde Selanik’te doğdu. 1912’de Balkan Savaşı sebebiyle ailesi İstanbul’a taşınınca, ilkokulu o yıllarda Sultani adı verilen liselerin ilk kısmında okudu. Henüz beşinci sınıftayken tanıştığı genç bir öğretmen, onun matematikle derin bir bağ kurmasını sağladı.
Lisenin orta kısmına geldiğinde artık okul arkadaşlarının çözemediği matematik sorularını kolayca çözen Cahit Arf’ın bu üstün yeteneği ailesinin ve hocalarının ilgisini çekti. Bunun üzerine Paris’teki St. Louis Lisesinde okumak üzere ailesi tarafından Fransa’ya gönderildi.
Üç yıllık lise tahsilini iki yılda bitirip Türkiye’ye geri dönen Cahit Arf, o sıralarda Türk hükûmeti tarafından yükseköğrenim görmek üzere sınavla Avrupa’ya gönderilecek aday öğrenciler arasına alındı. Yükseköğrenimini Fransa’da Ecole Normale Superieurede 1932 yılında tamamladı.
Bir süre Galatasaray Lisesinde matematik öğretmenliği yaptıktan sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesinde doçent adayı olarak çalıştı. Doktorasını yapmak için Almanya’ya gitti ve 1938 yılında Göttingen Üniversitesinde doktorasını başarıyla bitirdi.
Cahit Arf Türkiye’ye döndüğünde İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesinde profesörlük ve ordinaryüs profesörlüğe yükseldi, burada 1962 yılına kadar görev yaptı. Daha sonra Robert Kolejde matematik dersleri vermeye başladı. 1964 yılında Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) bünyesindeki ilk bilim kurulunun başkanı oldu.
Bir süre Amerika Birleşik Devletleri’nde araştırma ve incelemelerde bulunan Arf, Kaliforniya Üniversitesinde konuk öğretim üyesi olarak görev yaptı. Her fırsatta Türkiye’de yaşamayı tercih ettiğini belirten bilim insanı, 1967 yılında kendi isteğiyle ülkesine döndü.
Matematik dünyasına bakışını, “Matematik esas olarak sabır olayıdır. Belleyerek değil, keşfederek anlamak gerekir.” sözleriyle özetleyen Arf, Türkiye’ye dönüşünün ardından Kanada ve Amerika’daki çeşitli üniversitelerden konuk öğretim üyeliği teklifleri aldı. Ancak bu tekliflere yanıt veremeden Orta Doğu Teknik Üniversitesinden gelen davet üzerine ODTÜde göreve başladı.
Cahit Arf, çalışmalarıyla 1943 yılında İnönü Armağanı’na, 1974 yılında ise TÜBİTAK Bilim Ödülü’ne layık görüldü. TÜBİTAK Bilim Ödülü’nü alırken yaptığı konuşmada dile getirdiği, “Bilim insanının amacı anlamaktır; ama büyük harflerle anlamaktır.” sözü, onun bilime adanmışlığını en iyi şekilde ortaya koymaktaydı.
1980 yılında emekli olmasına rağmen bilimsel çalışmalarını kararlılıkla sürdürdü; TÜBİTAK’ın gelişimine önemli katkılar sağlamaya devam ederek TÜBİTAK Gebze Araştırma Merkezinde görev aldı. Ayrıca 1983-1989 yılları arasında Türk Matematik Derneği Başkanlığı görevini yürüttü.
“Bilim adamı olabilmek için tutku gerekir.” vizyonuyla hareket eden Arf, halkalar ve geometri üzerine ilk konferanslarını 1984 yılında İstanbul’da gerçekleştirdi. Sonrasında Arf’ın onuruna cebir ve sayılar teorisi alanlarında uluslararası bir bilgi şöleni 3-7 Eylül 1990 tarihleri arasında Silivri’de düzenlendi. Cahit Arf bu toplantılarda, matematikte geometri kavramı üzerine yaptığı ufuk açıcı çalışmaları sundu.
Cebir konusundaki çalışmalarıyla dünyaca ün kazanan Arf; sentetik geometri problemlerinin cetvel ve pergel yardımıyla çözülebilirliği üzerine çalıştı. Cisimlerin kuadratik formlarının sınıflandırılmasında ortaya çıkan değişmezlere ilişkin ve literatürde kendi adıyla anılan “Arf değişmezi” ile “Arf halkaları” çalışmalarının yanı sıra, matematik bilimine “Hasse-Arf teoremi”ni kazandırdı. Ayrıca “Arf Sabiti” ve “Arf Kapanışları” gibi küresel terimlerin mucidi oldu.
Türk bilim dünyasının öncü isimlerinden biri olan Cahit Arf, 1997 yılının Aralık ayında ağır bir kalp rahatsızlığı nedeniyle hayatını kaybetti. Ardında bıraktığı bilimsel miras, günümüzde de matematik ve bilim dünyasına ışık tutmaya devam etmektedir.
Aziz hatırasını ölümsüzleştirmek adına ünlü matematikçinin meşhur portresi, Arf değişmezi ve kapanışları formülleriyle birlikte 1 Ocak 2009 tarihinde tedavüle giren 10 Türk Lirası banknotlarının arka yüzüne yerleştirilmiştir.
Ülkemize ve dünya bilimine kazandırdığı her şey için kendisine yürekten teşekkür ediyor, hatırası önünde saygı, minnet ve vefayla eğiliyoruz. Ruhu şad olsun.
