Prof. Dr. Dilhan Ege Eryurt

Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi NASA’da görev yapan ilk Türk kadın bilim insanı, Türkiye ve Ankara’nın bilim ışığı..

• Güneş’in evrimi ve yıldız modelleri ’nin bilgi bankası,
• Güneş’in Sırrını Çözen Türk Bilim İnsanı,
• Apollo Ödüllü Türk Profesör,
• Gökyüzünü Ankara’dan okuyup dünyaya anlatan bilim insanı.

29 Kasım 1926 tarihinde İzmir’de dünyaya geldi. Babası Abidin Ege’nin Yüksek Ziraat Mektebi’nin kuruluş çalışmalarında görev alması nedeniyle ailesi kısa süre sonra İstanbul’a, ardından Ankara’ya taşındı. İlköğrenimini Ankara’da tamamlayan Eryurt, daha sonra Ankara Kız Lisesi’nde öğrenim gördü.

Kurtuluş Savaşı’nın zorlu yıllarını yaşamış olan babası Abidin Ege, Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde Ziraat Vekâleti Müsteşarlığı ile 7. ve 8. dönem Denizli milletvekilliği görevlerinde bulundu. Babasının “Kızım oku, kendini yetiştir ve memleketine bir şeyler yap.” sözü, Dilhan Eryurt’un yaşamı boyunca en büyük motivasyon kaynaklarından biri oldu.

Lise yıllarında matematiğe büyük ilgi duyan Eryurt, 1942-1943 eğitim öğretim yılında İstanbul Üniversitesi Yüksek Matematik ve Astronomi Bölümü’ne girdi. Astronomiye olan ilgisi üniversite yıllarında gelişti. Bu dönemde, Almanya’daki Nazi baskısından kaçarak Türkiye’ye gelen ve Atatürk’ün üniversite reformu kapsamında İstanbul Üniversitesi’nde görev yapan değerli bilim insanlarından ders alma fırsatı buldu.

Üniversite eğitimini tamamladıktan sonra Ankara Üniversitesi’nde astronomi bölümünün kuruluş çalışmalarında görev aldı ve asistan olarak çalışmaya başladı. Lisansüstü çalışmalarını bir süre Michigan Üniversitesi’nde sürdürdü. 1953 yılında Ankara Üniversitesi’nde astrofizik doktorasını tamamladı.

1959 yılında Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı bursuyla Kanada’ya giderek Deep River Atom Enerjisi Laboratuvarı’nda hidrojen yıldızları üzerine araştırmalar yaptı. Burada yıldız yapı modelleri üzerine başarılı programlar geliştirdi. Daha sonra ABD’ye giderek Indiana Üniversitesi’nde görev aldı ve Goethe Link Gözlemevi’nde Prof. Dr. Marshall Wrubel ile yıldız modelleri üzerine çalıştı.

1961 yılında Ulusal Bilimler Akademisi bursunu kazanarak NASA’ya bağlı Goddard Uzay Araştırma Enstitüsü’nde çalışmaya başladı. Buradaki araştırmaları sonucunda, daha önce dünyada kimsenin kanıtlayamadığı, Güneş’in geçmişte sanıldığından daha sıcak ve parlak olduğunu ile ilgili bilimsel çalışmalarını ortaya koydu. Bu çalışmalar, uzay araştırmaları ve yeni başlayan uzay uçuşları açısından büyük önem taşıdı.

1969 yılında, Apollo-11 Ay görevine Güneş’in evrimi konusunda sağladığı bilimsel katkılar nedeniyle NASA tarafından “Apollo Başarı Ödülü” ile ödüllendirildi. Böylece insanlığın Ay’a ilk kez ayak bastığı tarihi süreçte katkısı bulunan bilim insanları arasında yer aldı.

1973 yılında NASA’daki görevinden ayrılarak Türkiye’ye döndü. Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Fizik Bölümü bünyesinde Astrofizik Anabilim Dalı’nı kurdu. Aynı dönemde TÜBİTAK ile yakın çalışmalar yürüttü ve bilimsel araştırmalarına devam etti. Bilime yaptığı önemli katkılar nedeniyle 1977 yılında TÜBİTAK Bilim Ödülü’ne layık görüldü.

Bilimsel çalışmalarının yanı sıra akademik yöneticilik görevleri de üstlenen Eryurt, 1988 yılında yaklaşık altı ay ODTÜ Fizik Bölümü Başkanlığı yaptı. 1988-1993 yılları arasında ise Fen-Edebiyat Fakültesi Dekanlığı görevini yürüttü.

Astrofizik alanında çok sayıda öğrenci yetiştiren Dilhan Eryurt, uluslararası bilimsel dergilerde yayımlanan önemli çalışmalarıyla Türkiye’yi yurt dışında başarıyla temsil etti. Aynı zamanda Türkiye Bilimler Akademisi’nin şeref üyesi oldu.

Dilhan Eryurt, 13 Eylül 2012 tarihinde Ankara’daki evinde geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Ardında, Türk bilim tarihine yön veren önemli çalışmalar ve yetiştirdiği değerli bilim insanlarını bıraktı.

Bilime, eğitime ve Ankara’nın akademik hayatına sunduğu değerli katkılarla iz bırakan Dilhan Ege Eryurt’u minnet, şükran ve saygıyla yâd ediyoruz.