Türkiye’nin ilk betonarme barajı olarak yapımına 1929 yılında başlanan Çubuk 1 Barajı, 3 Kasım 1936 tarihinde hizmete açılmıştır. 1937-1938 yıllarında Fransız mimar Theo Leveau tarafından tasarlanan Göl Gazinosu’nun inşa edilmesiyle Çubuk 1 Barajı Ankara halkı için önemli bir dinlenme ve eğlence alanına dönüşmüştür. Aynı yıllarda baraj sırtları üzerine Atatürk’ün dinlenmesi için de bir köşk yaptırılmıştır. Köşk, bent duvarı ve baraj su kanalı ile birlikte korunmuş, Göl Gazinosu ise 2016 yılında yıkılmıştır. Barajın bent kısmını görecek şekilde hâkim bir tepeye konumlandırılan Atatürk Köşkü, dönemin modern mimarlık anlayışına uygun sade bir üslupta inşa edilmiş, iki kattan oluşan mütevazı bir yapıdır. Giriş katında bulunan ve Atatürk’ün baraj ziyaretlerinde kullandığı Şeref Salonu bugüne kalan en özgün kısmıdır. Bu mekâna ulaşım sağlayan andezit dış merdiven, merdivenin başındaki mantar formlu demir aydınlatma elemanı, andezit söveli kapı, zeminden başlayan büyük cam cephesi, mozaik zemin kaplamaları, dekoratif tavan kaplaması, ıslak hacimlerde kullanılan döneme ait vitrifiye malzemeler yapının göze çarpan tarihi unsurlarıdır.
Çubuk 1 Barajı ve Atatürk Köşkü
Atatürk Köşkü Bakım ve İyileştirme Çalışmaları
Atatürk Köşkü, Atatürk’ün vefatından sonra yapılan yeni eklemelerle özgün silueti değiştirilerek genişletilmiş ve Baraj İşletme Müdürlüğü Binası olarak kullanılmıştır. 2003 yılında Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından DSİ’den devir alınan baraj alanı ve yapı Ankara Büyükşehir Belediyesi Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi tarafından yürütülen bir tadilat programı ile 2020 yılında iyileştirilmiştir. Bu kapsamda, binanın devir alındığı halini korumak ve sağlıklı hale getirmek üzere, yapısal öğelerin bakımı ve yenilenmesi yapılmış, eksiklikler aslına uygun bir şekilde tamamlanmış, mevcut ve olasılıkla daha sonraki bir döneme ait olan tefrişat temizlenmiş ve perdeler yenilenmiştir. Yapının üst katındaki odaların zemin döşemeleri korunmuş, basit onarımlar yapılmış, ıslak hacimler yenilenmiştir. Ankara Kent Konseyi, yapının tadilatı sonrasındaki süreçte, kullanımına yönelik öneriler geliştirerek ve danışmanlık yaparak destek olmuştur.
Atatürk Köşkü Sergi Evi (1. Kat)
Ankara Kent Konseyi önerisi ile, yenilenen yapının üst katındaki mekanlardan üç tanesi döneme ait fotoğrafların izlenebileceği sergi odaları olarak düzenlenerek 20 Ekim 2020 tarihinde halkın ziyaretine açılmıştır. Bu odalarda sunulmak üzere barajın Cumhuriyet tarihi açısından önemi, yapımı ve kullanımını anlatan fotoğraflar, çizimler ve metinlerden oluşan üç tematik sergi hazırlanmıştır (Çubuk 1 Barajı-Bir Cumhuriyet Projesi, İnşaat, Sosyal Yaşam). Serginin düzenlenmesinde dönemin yayınlarından elde edilen bilgi ve görsellerin yanı sıra çeşitli kurum ve kişilerin arşivlerinden fotoğraf ve yazılı kaynaklar temin edilmiştir. Bu kapsamda, Koç Üniversitesi Vehbi Koç Ankara Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, Mimarlar Derneği 1927 ve Ankara Sular İdaresi (ASU) eski genel müdürü, Ankara Kent Konseyi Danışma Kurulu üyesi Levent Tosun serginin düzenlenmesine katkı sağlamışlardır.
Atatürk Köşkü Temsil Salonu (1. Kat)
Ankara Kent Konseyi, Cumhuriyet Dönemi mimarlık mirası olan yapının tarih ve temsil değerlerinin korunmasını Ankara için önemli bir kazanım olarak görmüştür. Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin olumlu görüşüyle köşkün üst katında yer alan ve terasa açılan büyük oda, dinlenme, etkinlik ve toplantı amaçlı kullanılabilecek bir temsil odası olarak yenilenmiş ve 2021 yılında kullanıma açılmıştır. Bu odanın iç mekân konsepti ve projesi, aralarında Ankara Kent Konseyi çalışma grubu ve Docomomo (DOcumentation and COnservation of Buildings, Sites and Neighborhoods of the MOdern MOvement) Türkiye İç Mekân Komitesi üyelerinin de olduğu akademik bir ekip tarafından hazırlanmıştır. Yapının ve içindeki mekanların özgün kullanımları hakkında bilgi veren fotoğraflar ve metinlerin bulunmayışı nedeniyle, iç mekân konseptinin oluşturulmasında dönemin iç mekân ve mobilyalarından esinlenilmiş ve günümüzün tasarım dili ile yorumlanmıştır. Herhangi bir üslubu ön plana çıkarmayan, yalın ve işlevsel bir yaklaşım benimsenmiştir. Atatürk’ün yer aldığı fotoğraflarda görülen nitelikli iç mekân tasarım elemanları ve mobilyalarının mekâna taşınması amaçlanmıştır. Bu anlamda, Florya Atatürk Deniz Köşkünde kullanılan ahşap ve cam yüzeyli sehpa ve Çubuk 1 Barajı Göl Gazinosu tarihî fotoğraflarında görülen koltuk gibi 1930’ların mobilya karakterlerini anımsatan modern tasarımlar önerilmiştir. Alt kattaki Şeref Salonda bulunan aydınlatma elemanları, tavan ve düşey ahşap çıta gibi detaylar, temsil salonunun ahşap mobilya, perde bandı ve dekoratif tavan elemanlarında modern bir yaklaşım içinde yorumlanmıştır. Böylece, temsil salonu, yapıldığı döneminin iç mekân unsurlarını anımsatan ve yansıtan bir mekân olarak yeniden değer kazanmıştır. Atatürk Köşkü’nün korunarak, iyileştirilmesi ve yeniden işlev kazandırılarak Ankara halkının kullanımına açılması Cumhuriyet Tarihi Mimarlık Mirasının korunması ve baraj tarihi hakkında kent halkının bilgilendirilmesi adına değerli bir kazanım olmuştur.
Prof. Dr. Lale Özgenel Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü Ankara Kent Konseyi Başkan Yardımcısı Türkiye Kent Konseyleri Birliği Akademik Kurul Üyesi
Sergi Konsepti ve İçerik
Prof. Dr. Lale Özgenel ODTÜ Mimarlık Bölümü Öğretim Üyesi, Ankara Kent Konseyi Bşk. Yar., Mimarlık Kültürü Çalışma Grubu Üyesi Prof. Dr. T. Elvan Altan Altuğ ODTÜ Mimarlık Bölümü Öğretim Üyesi, Ankara Kent Konseyi Mimarlık Kültürü Çalışma Grubu Üyesi
Sergi Tasarımı ve Düzenleme
FREA Mimarlık, Nilsu Taşel
Çubuk 1 Barajı Atatürk Köşkü Temsil Salonu İç Mekân Düzenlemesi
Proje Tasarım Ekibi
Prof. Dr. Deniz Hasırcı İzmir Ekonomi Üniversitesi İç Mimarlık Ve Tasarımı Bölümü Öğretim Üyesi, Docomomo Türkiye İç Mekân Komitesi Üyesi Doç. Dr. Umut Şumnu Başkent Üniversitesi İç Mimarlık Bölümü Öğretim Üyesi, Docomomo Türkiye İç Mekân Komitesi Üyesi Prof. Dr. Zeynep Tuna Ultav Yaşar Üniversitesi İç Mimarlık ve Tasarımı Bölümü Öğretim Üyesi, Docomomo Türkiye İç Mekân Komitesi Üyesi Cihat Çağlar TED Üniversitesi İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Bölümü Ar. Gör., Docomomo Türkiye İç Mekân Komitesi Üyesi
Proje Danışmanları
Prof. Dr. Lale Özgenel ODTÜ Mimarlık Bölümü öğretim üyesi, Ankara Kent Konseyi Bşk. Yar., Mimarlık Kültürü Çalışma Grubu üyesi Prof. Dr. T. Elvan Altan Altuğ ODTÜ Mimarlık Bölümü Öğretim Üyesi, Ankara Kent Konseyi Mimarlık Kültürü Çalışma Grubu Üyesi
Uygulama:
Koray Gülser Ankara Büyükşehir Belediyesi-ANFA
Bu içerik Seyir Defteri 2019-2024, 2. Cilt s. 306’den alınmıştır. İçindekilere dön →